SSP dla jednostek pływających
SSP dla jednostek pływających – kiedy system sygnalizacji pożaru jest wymagany i jak go poprawnie dobrać?
SSP dla jednostek pływających to stała instalacja wykrywania i sygnalizacji pożaru, której zadaniem jest szybkie wykrycie pożaru, wskazanie miejsca zagrożenia, uruchomienie alarmowania oraz przekazanie sygnałów do urządzeń bezpieczeństwa przewidzianych w scenariuszu pożarowym jednostki.
Zakres wymagań zależy od rodzaju jednostki. Inaczej rozpatruje się statek morski, mały statek morski, morską jednostkę szybką, statek śródlądowy, dok pływający, jednostkę ro-ro, jednostkę pasażerską, jednostkę techniczną, holownik, statek rybacki albo okręt wojenny.
Z czego składa się instalacja wykrywania i sygnalizacji pożaru na jednostce pływającej?
Podstawowa instalacja wykrywania i sygnalizacji pożaru składa się z czujek pożarowych, ręcznych przycisków pożarowych, centralki sygnalizacji pożaru oraz paneli sygnalizacyjnych lub powtarzaczy alarmu. System powinien pozostawać w stałej gotowości do natychmiastowego działania, a jego zasilanie i obwody elektryczne muszą być nadzorowane pod kątem zaniku zasilania i stanów awaryjnych.
Czujki i ręczne przyciski pożarowe grupuje się w sekcje albo strefy wykrywania pożaru. W systemach konwencjonalnych centrala wskazuje strefę, w której powstał alarm. W systemach z indywidualną identyfikacją możliwe jest wskazanie konkretnej czujki, ręcznego przycisku albo modułu.
Centrala SSP Marine – co musi obsłużyć?
Centrala SSP na jednostce pływającej powinna odbierać sygnały z czujek i ręcznych przycisków, wskazywać alarm pożarowy i uszkodzenia, nadzorować obwody, obsługiwać sygnalizatory oraz przekazywać sygnały do innych systemów bezpieczeństwa, jeżeli przewidziano to w dokumentacji.
Mogą to być między innymi systemy alarmowania, system rozgłoszeniowy, zatrzymanie wentylatorów, sterowanie drzwiami pożarowymi, klapami pożarowymi i dymowymi, instalacją tryskaczową, instalacją oddymiania, CCTV albo lokalną instalacją gaśniczą.
W małych i średnich układach stosuje się centrale konwencjonalne, na przykład Esento Marine 2-4. Dla większych układów stosuje się centrale o większej liczbie stref lub rozwiązania umożliwiające rozbudowane programowanie i sieciowanie paneli.
Detekcja pożaru – dobór czujek do funkcji pomieszczenia
Czujki dymu i ciepła
Czujki dymu stosuje się tam, gdzie pożar może rozwijać się z widoczną fazą dymienia. Czujki ciepła stosuje się tam, gdzie dym, para, aerozole lub warunki eksploatacyjne mogą powodować nieuzasadnione alarmy z czujek dymu, na przykład w kuchniach lub wybranych pomieszczeniach technicznych.
Przedziały maszynowe i strefy ryzyka
W przedziałach maszynowych kategorii A wymagana jest szczególnie staranna analiza. Przy silnikach, wirówkach podgrzewanego paliwa, kotłach opalanych paliwem ciekłym i podobnych urządzeniach przewiduje się także czujki płomienia.
W rejonach ładunków niebezpiecznych dobór detekcji musi wynikać z rodzaju zagrożenia. W niektórych przypadkach wymagane są co najmniej dwa różne typy czujek, na przykład dymu, ciepła lub płomienia, a każda z nich powinna niezależnie uruchamiać sygnalizację alarmową.
Rozmieszczenie czujek – nie tylko metry kwadratowe
Czujki powinny być rozmieszczone tak, aby zapewniały możliwie najlepszą skuteczność wykrywania w normalnych warunkach pracy jednostki. Należy unikać montażu przy usztywnieniach, kanałach wentylacyjnych, nawiewach, wyciągach i miejscach, w których przepływ powietrza może opóźniać dopływ dymu lub ciepła do elementu detekcyjnego.
| Typ czujki | Maksymalna powierzchnia na czujkę | Maksymalny odstęp między czujkami | Maksymalna odległość od przegrody |
|---|---|---|---|
| Czujka ciepła | 37 m² | 9 m | 4,5 m |
| Czujka dymu | 74 m² | 11 m | 5,5 m |
| Czujka dymu i ciepła | 74 m² | 9 m | 4,5 m |
Te wartości nie zwalniają z oceny warunków rzeczywistych. Wentylacja, wysokość pomieszczenia, podciągi, zabudowa techniczna, lokalizacja źródeł ciepła i ryzyko uszkodzenia mechanicznego mogą wymagać korekty rozmieszczenia.
Ręczne przyciski alarmu pożarowego
Ręczne przyciski alarmu pożarowego powinny być łatwo dostępne dla załogi. Stosuje się je w rejonach pomieszczeń mieszkalnych, służbowych, posterunków dowodzenia, przy wyjściach z takich rejonów oraz w korytarzach na każdym pokładzie. Zasadą praktyczną jest takie rozmieszczenie, aby z żadnego miejsca korytarza droga do przycisku nie przekraczała 20 m.
Ręczne przyciski powinny być dostępne również przy wyjściach z przedziałów maszynowych kategorii A, kuchni, pomieszczeń kategorii specjalnej, przestrzeni ro-ro oraz innych obszarów o wysokim lub znacznym zagrożeniu pożarowym.
Sekcje, strefy i identyfikacja miejsca pożaru
Podział na sekcje nie może być przypadkowy. Sekcja obejmująca posterunek dowodzenia, pomieszczenia służbowe lub mieszkalne nie powinna obejmować przedziału maszynowego kategorii A ani przestrzeni ro-ro. W systemach bez indywidualnej identyfikacji czujek jedna strefa nie powinna obejmować więcej niż jednego pokładu, z wyjątkiem uzasadnionych przypadków, takich jak wydzielona klatka schodowa.
System powinien być zaprojektowany tak, aby pierwszy alarm pożarowy nie blokował kolejnych alarmów z innych czujek. W instalacjach z indywidualną identyfikacją uszkodzenie pojedynczego odcinka, przerwa, zwarcie lub doziemienie nie powinny pozbawiać systemu zdolności identyfikacji pozostałych urządzeń w sekcji.
Zasilanie, nadzór i sygnalizacja alarmowa
Zasilanie i nadzór uszkodzeń
Instalacja SSP Marine powinna mieć co najmniej dwa źródła zasilania, z których jedno jest źródłem awaryjnym. Zasilanie prowadzi się oddzielnymi przewodami przeznaczonymi wyłącznie do tego celu, do automatycznego przełącznika umieszczonego w centrali lub w jej pobliżu.
Sygnalizacja na jednostce
Alarm pożarowy powinien być czytelny, jednoznaczny i możliwy do odebrania w miejscach, w których przebywa załoga. W przestrzeniach o wysokim hałasie sam sygnał akustyczny może być niewystarczający, dlatego stosuje się sygnalizację optyczną lub optyczno-akustyczną.
Sygnał uszkodzenia musi różnić się od alarmu pożarowego. Załoga musi natychmiast odróżnić sytuację pożarową od awarii linii, zasilania albo elementu systemu.
Odporność środowiskowa, kompatybilność elektromagnetyczna i okablowanie
Urządzenia instalowane na jednostkach pływających muszą być odporne na warunki typowe dla eksploatacji morskiej lub śródlądowej. Dotyczy to wahań napięcia, przepięć, zmian temperatury, wilgotności, wibracji, wstrząsów, uderzeń i korozji. Urządzenia elektryczne i elektroniczne montowane na mostku albo w jego pobliżu powinny spełniać wymagania kompatybilności elektromagnetycznej właściwe dla wyposażenia okrętowego.
Okablowanie SSP powinno być dobrane do funkcji obwodu, wymagań nadzoru, odporności środowiskowej i wymagań klasyfikacyjnych. Na okrętach wojennych kable w obwodach elektrycznych instalacji wykrywania i sygnalizacji pożaru powinny być trudnopalne, zgodne z IEC 60332-1.
Trasy kablowe powinny ograniczać ryzyko jednoczesnego uszkodzenia wielu obwodów przez pojedyncze zdarzenie. W systemach z indywidualną identyfikacją obwód nie powinien przechodzić przez to samo pomieszczenie dwukrotnie, chyba że jest to praktycznie niemożliwe.
Dokumentacja do odbioru SSP Marine
Do odbioru nie wystarcza sama lista urządzeń. Dokumentacja powinna pokazywać rozmieszczenie czujek i ręcznych przycisków, lokalizację centrali, podział na strefy lub sekcje, przebieg obwodów elektrycznych, lokalizację urządzeń wskazujących, obwody sygnalizatorów, zasilanie podstawowe i awaryjne oraz powiązania z innymi systemami bezpieczeństwa.
W dokumentacji powinny znaleźć się również bilanse prądowe, dobór akumulatorów, opis działania systemu, wykaz urządzeń z dokumentami dopuszczającymi, plan ochrony przeciwpożarowej, jeżeli jest wymagany, oraz program odbioru i prób.
Próby funkcjonalne przed odbiorem
Przed odbiorem należy wykonać próbę każdej strefy, sekcji i każdego typu urządzenia. Sprawdzeniu podlega alarm z czujek, alarm z ręcznych przycisków, sygnalizacja na centrali i powtarzaczach, alarm akustyczny i optyczny, nadzór przerwy i zwarcia, zanik zasilania podstawowego, przełączenie na zasilanie awaryjne oraz powrót systemu do stanu czuwania.
Czujki powinny być możliwe do przetestowania z użyciem zjawiska odpowiadającego ich zasadzie działania: dymu, aerozolu, gorącego powietrza, płomienia albo innego czynnika właściwego dla danej czujki.
Najczęstsze błędy przy SSP dla jednostek pływających
- Dobór urządzeń bez potwierdzenia zakresu dopuszczenia Marine.
- Zbyt szerokie strefy detekcji obejmujące kilka pokładów albo pomieszczenia o różnym charakterze zagrożenia.
- Łączenie w jednej sekcji przestrzeni o różnym poziomie ryzyka, na przykład pomieszczeń mieszkalnych z przedziałem maszynowym.
- Montaż czujek przy kanałach wentylacyjnych, nawiewach, belkach, usztywnieniach lub w miejscach narażonych na uderzenie.
- Brak prób w warunkach normalnej pracy wentylacji.
- Brak rozróżnienia alarmu pożarowego i sygnału uszkodzenia.
- Niekompletna dokumentacja odbiorowa, w tym brak bilansu prądowego, schematu obwodów, wykazu urządzeń z dopuszczeniami albo programu prób.
Jak przygotować system do odbioru?
Najlepiej zacząć od listy pomieszczeń i ich funkcji. Dla każdego pomieszczenia trzeba określić rodzaj zagrożenia, typ detekcji, sposób alarmowania, obecność ręcznego przycisku, powiązania z wentylacją, drzwiami, klapami, instalacją gaśniczą lub systemem ostrzegania. Dopiero potem można prawidłowo dobrać centralę, liczbę stref, obwody sygnalizatorów i zasilanie.
Przed odbiorem warto przeprowadzić próbę wewnętrzną według scenariusza. Należy sprawdzić alarm z każdej czujki i każdego ręcznego przycisku, wskazanie strefy lub adresu, sygnalizację na powtarzaczach, zadziałanie sygnalizatorów, uszkodzenie linii, zanik zasilania, przełączenie na zasilanie awaryjne, reset systemu oraz zgodność opisów na centrali z dokumentacją i planem ochrony przeciwpożarowej.
Dobrze przygotowany SSP Marine nie kończy się na montażu urządzeń. O jego poprawności decydują: właściwy zakres dopuszczeń, prawidłowy podział na strefy, dobór czujek do funkcji pomieszczeń, nadzorowane zasilanie, kompletna dokumentacja i realne próby działania.
Dokumenty do pobrania
Materiały klasyfikacyjne i techniczne dotyczące ochrony przeciwpożarowej oraz wymagań dla różnych typów jednostek pływających.