Czujka zasysająca VESDA: jak działa i kiedy warto ją stosować?
Czujka zasysająca VESDA: jak działa i kiedy warto ją stosować?
W serwerowni, archiwum czy pomieszczeniu technicznym wykrycie niewielkiej ilości dymu może umożliwić podjęcie działań jeszcze przed rozwinięciem się pożaru. Znaczenie ma jednak nie tylko czułość detektora, ale również sposób, w jaki dym dociera do miejsca pomiaru. Czujka zasysająca VESDA aktywnie pobiera powietrze z chronionej przestrzeni i analizuje je w komorze detekcyjnej.
VESDA jest rodziną urządzeń, a nie oznaczeniem jednego modelu. Poszczególne serie różnią się możliwościami projektowania instalacji, sposobem lokalizacji alarmu oraz komunikacją z systemem sygnalizacji pożarowej. Przykładem jest VESDA-E VEP, dostępna w wykonaniu jedno- i czterorurowym.
Jak działa czujka zasysająca VESDA?
Instalacja składa się z detektora z aspiratorem oraz sieci rur z otworami próbkującymi. Aspirator wymusza przepływ powietrza przez otwory i transportuje pobrane próbki do czujki. Otwory rozmieszcza się w miejscach wynikających z projektu ochrony, z uwzględnieniem geometrii pomieszczenia i przepływu powietrza.
W czujce VESDA-E VEP analiza odbywa się w optycznej komorze FLAIR, wykorzystującej matrycę CMOS oraz fotodiody rozmieszczone pod różnymi kątami. Wielostopniowa filtracja i bariera czystego powietrza ograniczają zanieczyszczenie elementów optycznych. Nie oznacza to jednak odporności na każde zapylenie ani możliwości pominięcia konserwacji.
Detektor nadzoruje również przepływ powietrza. Jego nieprawidłowa wartość może wskazywać między innymi na niedrożność lub uszkodzenie instalacji rurowej. W modelach czterorurowych VEP progi sygnalizacji uszkodzenia przepływu można ustawiać osobno dla każdego wlotu.
Czułość i poziomy sygnalizacji
Wysoka czułość pozwala wykrywać niewielkie ilości dymu, ale nie gwarantuje jednakowego czasu reakcji w każdym obiekcie. Na skuteczność wpływają rozmieszczenie otworów, ruch powietrza, rozcieńczenie dymu oraz czas transportu próbki do detektora.
W VESDA-E VEP dostępne są cztery poziomy sygnalizacji: Ostrzeżenie, Akcja, Pożar 1 i Pożar 2. Pozwalają one rozdzielić wczesną informację o wzroście zadymienia od kolejnych etapów reakcji. Znaczenie poszczególnych progów i powiązane z nimi działania trzeba określić w projekcie oraz konfiguracji systemu. Sama nazwa poziomu nie przesądza o uruchomieniu ewakuacji, oddymiania czy gaszenia.
Ważne jest również rozróżnienie czułości komory od czułości pojedynczego otworu próbkującego. Powietrze zawierające dym miesza się z powietrzem pobieranym przez pozostałe otwory. Dlatego nastawa detektora nie opisuje samodzielnie skuteczności całej instalacji.
Klasy czułości według EN 54-20
Norma EN 54-20 dotycząca zasysających czujek dymu wyróżnia trzy klasy czułości:
- Klasa ABardzo wysoka czułość.
- Klasa BPodwyższona czułość.
- Klasa CNormalna czułość.
Klasa dotyczy określonej konfiguracji detektora i sieci próbkującej. Nie można zakładać, że każda instalacja wykonana z urządzeniem obsługującym klasę A automatycznie ją osiągnie. Znaczenie mają liczba i średnice otworów, układ rur oraz nastawy progów alarmowych. Konfigurację systemu VESDA weryfikuje się w oprogramowaniu ASPIRE. Dokumentacja Xtralis (PDF)
Warianty VESDA-E VEP i lokalizacja alarmu
W serii VEP dostępne są modele VEP-A00-1P z jednym wlotem rurowym, VEP-A00-P z czterema wlotami oraz VEP-A10-P z czterema wlotami i wyświetlaczem 3,5 cala.
Podawane w dokumentacji maksymalne długości rur i liczby otworów to graniczne możliwości poszczególnych wariantów, a nie gotowe założenia projektowe. Maksymalnych długości i liczby otworów nie należy przyjmować łącznie bez sprawdzenia konkretnego układu w ASPIRE.
Cztery wloty VEP nie oznaczają czterech niezależnie rozpoznawanych miejsc alarmu. Model ten nie identyfikuje pojedynczego otworu, przez który dostał się dym. Jeżeli projekt wymaga lokalizacji na poziomie rury lub punktu próbkującego, trzeba dobrać urządzenie z odpowiednią funkcją identyfikacji. Dokumentacja Xtralis (PDF)
Gdzie warto stosować detekcję zasysającą?
Czujki zasysające stosuje się między innymi w serwerowniach, obiektach telekomunikacyjnych, archiwach, muzeach i magazynach. Dobór rozwiązania zależy od oczekiwanej szybkości wykrycia, warunków środowiskowych oraz możliwości prowadzenia instalacji. VESDA-E VEP — Xtralis
W pomieszczeniach z intensywną wentylacją szczególnie istotne jest ustalenie dróg przemieszczania się dymu. Umieszczenie otworów wyłącznie według regularnej siatki może nie odpowiadać rzeczywistym warunkom przepływu. Projekt powinien uwzględniać pracę wentylacji i klimatyzacji, a także przestrzenie pod podłogą techniczną lub nad sufitem, jeżeli podlegają ochronie.
Możliwość umieszczenia detektora w miejscu dostępnym dla serwisu ułatwia obsługę. Nie zwalnia jednak z kontroli rur i otworów próbkujących znajdujących się w chronionej przestrzeni.
Integracja z systemem sygnalizacji pożarowej
Sposób integracji należy dobrać do konkretnego modelu czujki i centrali SSP. VESDA-E VEP ma programowalne wyjścia przekaźnikowe, które mogą przekazywać stany urządzenia do odpowiednio dobranych wejść systemu. Projekt musi określać przekazywanie alarmów i uszkodzeń oraz sposób nadzorowania połączeń.
VESDAnet umożliwia komunikację między urządzeniami VESDA, ich konfigurację i diagnostykę. Nie jest jednak zamiennikiem dowolnej pętli adresowej SSP. Podobnie dostęp przez Ethernet służący konfiguracji i dodatkowemu monitoringowi nie stanowi sam w sobie potwierdzenia prawidłowej integracji pożarowej. VESDA-E VEP — Xtralis
Projekt, uruchomienie i konserwacja
Prawidłowy dobór obejmuje wymaganą klasę detekcji, rozmieszczenie otworów, obliczenia sieci rurowej, zasilanie oraz współpracę z centralą. Dokumenty potwierdzające właściwości urządzenia należy sprawdzać dla dokładnego oznaczenia modelu i jego zastosowania.
Podczas uruchomienia trzeba zweryfikować zgodność wykonanej instalacji z projektem, przepływy powietrza, transport dymu oraz przekazywanie sygnałów. Funkcje AutoLearn wspomagają dobór progów na podstawie obserwowanych warunków, ale nie zastępują prób działania.
Konserwacja obejmuje detektor, filtr i całą sieć próbkującą. Częstotliwość wymiany filtra powinna uwzględniać dokumentację właściwego modelu i rzeczywiste zanieczyszczenie środowiska. Zmiana układu pomieszczenia, wentylacji lub instalacji rurowej wymaga ponownej oceny warunków detekcji.
Dobór rozwiązania z FUMARO
Przy doborze rozwiązania z FUMARO warto przygotować rzuty obiektu, informacje o wentylacji, warunkach środowiskowych i istniejącym SSP. Pozwala to określić wymagania dla detekcji zasysającej oraz zakres jej integracji z pozostałymi zabezpieczeniami.