Systemy oddymiania
Systemy oddymiania i kluczowe grupy urządzeń
System oddymiania grawitacyjnego usuwa dym oraz gorące gazy pożarowe z wnętrza budynku, poprawiając widoczność na drogach ewakuacyjnych, ograniczając temperaturę w strefie pożaru i wspierając działania ratowniczo-gaśnicze. W praktyce jest to układ urządzeń, które muszą działać razem: wykryć zagrożenie, uruchomić scenariusz i otworzyć właściwe elementy oddymiające oraz napowietrzające.
Najważniejsze grupy urządzeń tworzące taki system to centrale oddymiania, przyciski oddymiania oraz czujki. Do poprawnej pracy potrzebne są również elementy wykonawcze, czyli siłowniki, klapy dymowe, okna oddymiające, drzwi napowietrzające i akcesoria sterujące.
Podstawowe grupy urządzeń
System oddymiania powinien być traktowany jako komplet sterowania, uruchamiania i detekcji. Centrala steruje scenariuszem, przyciski pozwalają uruchomić oddymianie ręcznie, czujki inicjują pracę automatycznie, a czujka pogodowa chroni funkcję przewietrzania przed deszczem i silnym wiatrem.
Centrale oddymiania
Centrale nadzorują linie, zasilanie i stan urządzeń. Po alarmie sterują siłownikami, klapami lub oknami oddymiającymi.
- sterowanie napędami 24 V DC
- obsługa przycisków i czujek
- kontrola uszkodzeń i zasilania awaryjnego
Przyciski oddymiania
Przyciski umożliwiają ręczne uruchomienie lub obsługę systemu oddymiania w punktach dostępnych dla użytkownika lub obsługi.
- ręczne wyzwolenie oddymiania
- czytelna sygnalizacja stanu
- montaż przy drogach ewakuacyjnych
Czujki dymu
Czujki dymu odpowiadają za automatyczne wykrycie zagrożenia i uruchomienie scenariusza oddymiania bez udziału użytkownika.
- automatyczne wykrywanie dymu
- współpraca z centralą lub SSP
- uruchomienie scenariusza pożarowego
Czujka deszcz-wiatr CDW-04
Czujka pogodowa zabezpiecza funkcję przewietrzania, reagując na opady i wiatr, aby chronić otwarte okna lub klapy.
- ochrona przed deszczem i wiatrem
- współpraca z automatyką przewietrzania
- zabezpieczenie otworów dachowych
Elementy wykonawcze systemu oddymiania
Po stronie wykonawczej system oddymiania wykorzystuje napędy, klapy dymowe oraz okna dachowe oddymiające. To one fizycznie otwierają drogę odpływu dymu lub zapewniają napływ powietrza kompensacyjnego.
Systemy napędów
Siłowniki drzwiowe, okienne, ryglujące i trzpieniowe odpowiadają za otwarcie drzwi, okien, klap oraz elementów napowietrzania.
- napędy 24 V DC
- siła, skok i pobór prądu
- oddymianie i przewietrzanie
Klapy dymowe
Klapy dachowe odprowadzają dym i gorące gazy pożarowe przez górne partie budynku. Dobiera się je według powierzchni czynnej Acz i wymagań dachu.
- PN-EN 12101-2
- funkcja przewietrzania
- wyłazy i warianty dachowe
Okna dachowe VELUX
Okna oddymiające łączą funkcję odprowadzania dymu z doświetleniem i przewietrzaniem poddaszy oraz przestrzeni pod połacią dachową.
- VELUX GGL / GGU
- EN 12101-2
- sterowanie i czujnik deszczu
Zasada działania systemu
W czasie pożaru dym i gorące powietrze unoszą się ku górze. System oddymiania wykorzystuje ten ruch i otwiera klapy, okna lub inne elementy oddymiające, aby odprowadzić zanieczyszczone powietrze poza obiekt. Równocześnie należy zapewnić napływ powietrza kompensacyjnego, najczęściej przez drzwi, okna lub dedykowane otwory napowietrzające.
Elementy wykonawcze w systemie oddymiania
Klapy dymowe
Montowane na dachach, odpowiadają za odprowadzenie dymu i gorących gazów. Dobiera się je według powierzchni czynnej Acz, konstrukcji dachu i wymagań PN-EN 12101-2.
Okna oddymiające
Stosowane w połaciach dachowych i elewacjach. Mogą łączyć funkcję oddymiania, przewietrzania i doświetlenia pomieszczeń.
Siłowniki drzwiowe
Otwierają drzwi napowietrzające, zapewniając dopływ powietrza kompensacyjnego potrzebnego do skutecznego odprowadzenia dymu.
Napędy okienne
Otwierają skrzydła okien lub klap. Ważne są siła, skok, pobór prądu, czas otwarcia i zgodność z centralą 24 V DC.
Zasilanie awaryjne
System musi zadziałać także przy zaniku zasilania podstawowego, dlatego centrala i akumulatory są częścią krytyczną układu.
Sygnalizacja stanu
Informacje o alarmie, uszkodzeniu, stanie zasilania i położeniu elementów ułatwiają obsługę oraz późniejszy serwis.
Gdzie stosuje się systemy oddymiania
Oddymianie grawitacyjne stosuje się w obiektach, w których trzeba utrzymać drożność dróg ewakuacyjnych, ograniczyć zadymienie i zapewnić bezpieczniejsze warunki działania ekip ratowniczych. Szczególnie ważne jest w przestrzeniach wysokich, klatkach schodowych, halach oraz obiektach o dużej kubaturze.
- klatki schodowe w budynkach mieszkalnych i użyteczności publicznej
- hale produkcyjne, magazyny, centra logistyczne i obiekty przemysłowe
- pasaże handlowe, galerie, budynki biurowe i obiekty usługowe
- świetliki dachowe, okna oddymiające i klapy dymowe na dachach
- drogi ewakuacyjne wymagające ograniczenia zadymienia
- modernizowane budynki, w których trzeba dostosować system do istniejącej konstrukcji
- przestrzenie, gdzie oddymianie łączy się z codziennym przewietrzaniem
- obiekty wymagające integracji z SSP, BMS lub automatyką pogodową
Co trzeba ustalić przed doborem systemu
Dobór systemu oddymiania wymaga informacji o budynku, scenariuszu pożarowym i elementach wykonawczych. Sama liczba klap lub okien nie wystarcza, ponieważ system musi uwzględniać zasilanie, sterowanie, sposób uruchomienia, napowietrzanie i wymagania formalne.
Scenariusz pożarowy
Określa, kiedy system ma zadziałać, które elementy mają się otworzyć i jakie sygnały mają zostać przekazane do innych instalacji.
Powierzchnia oddymiania
Należy ustalić wymaganą powierzchnię czynną klap, okien lub świetlików oraz sposób jej potwierdzenia w dokumentacji.
Napowietrzanie
Bez dopływu powietrza kompensacyjnego oddymianie może działać nieskutecznie, dlatego ważne są drzwi, okna lub otwory napowietrzające.
Liczba i typ napędów
Trzeba sprawdzić pobór prądu, siłę, skok, długość przewodów, sposób prowadzenia linii i możliwości centrali.
Tryb automatyczny i ręczny
System powinien mieć automatyczne uruchomienie z detekcji oraz możliwość ręcznej obsługi z przycisków oddymiania.
Dokumenty i odbiór
Wymagane mogą być certyfikaty, deklaracje, instrukcje, schematy połączeń, protokoły uruchomienia i testy funkcjonalne.
Porównanie roli urządzeń
| Grupa urządzeń | Rola w systemie | Co jest ważne przy doborze |
|---|---|---|
| Centrala oddymiania | Steruje pracą systemu, nadzoruje linie, zasila napędy i obsługuje alarm oraz uszkodzenia. | Liczba linii, prąd wyjściowy, pojemność akumulatorów, typ napędów, funkcja przewietrzania. |
| Przycisk oddymiania | Umożliwia ręczne uruchomienie systemu oraz informowanie o stanie pracy zależnie od wykonania. | Lokalizacja, opis, kolorystyka, zgodność z centralą, czytelność dla użytkownika i serwisu. |
| Czujka | Automatycznie wykrywa zagrożenie i inicjuje scenariusz oddymiania. | Rodzaj detekcji, warunki środowiskowe, wysokość montażu, integracja z SSP lub centralą oddymiania. |
| Napęd | Otwiera klapę, okno lub drzwi napowietrzające po sygnale z centrali. | Siła, skok, napięcie, pobór prądu, czas otwarcia, dokumentacja dopuszczająca. |
| Klapa lub okno | Tworzy otwór oddymiający i odprowadza dym oraz ciepło poza obiekt. | Powierzchnia czynna, geometria, dach, odporność, funkcja przewietrzania i dokumenty producenta. |
Najczęstsze błędy projektowe i wykonawcze
Brak napowietrzania
Oddymianie wymaga dopływu powietrza. Bez napowietrzania dym może nie być skutecznie odprowadzany mimo otwarcia klap.
Niedoszacowany prąd napędów
Centrala musi mieć odpowiedni zapas prądowy dla wszystkich siłowników uruchamianych w scenariuszu.
Nieczytelna obsługa ręczna
Przyciski powinny być rozmieszczone logicznie i opisane tak, aby użytkownik lub obsługa techniczna wiedzieli, co uruchamiają.
Brak koordynacji z SSP
Jeżeli oddymianie współpracuje z systemem sygnalizacji pożaru, trzeba jasno określić sygnały i zależności między systemami.
Pomijanie serwisu
Dostęp do centrali, napędów, akumulatorów i przycisków jest potrzebny do przeglądów oraz testów funkcjonalnych.
Niepełna dokumentacja
Brak schematów, instrukcji i dokumentów urządzeń utrudnia odbiór, serwis i późniejszą rozbudowę systemu.
Wnioski użytkowe
System oddymiania powinien być dobierany jako spójny układ: detekcja wykrywa zagrożenie, centrala realizuje scenariusz, przyciski umożliwiają ręczną obsługę, a napędy otwierają klapy, okna lub drzwi napowietrzające. Każdy element wpływa na skuteczność działania całości.
Najbezpieczniej analizować system razem z projektem, scenariuszem pożarowym i dokumentacją urządzeń. Dzięki temu łatwiej dobrać centralę, liczbę napędów, przekroje przewodów, akumulatory, przyciski i czujki oraz uniknąć problemów przy odbiorze instalacji.
Dokumenty do pobrania
Materiały uzupełniające związane z systemami oddymiania klatek schodowych.