Zabezpieczenia przeciwpożarowe schronów i ukryć
Zabezpieczenia przeciwpożarowe i wyposażenie ewakuacyjne miejsc schronienia ludności
Przygotowanie miejsc schronienia ludności nie zawsze oznacza budowę nowego, specjalistycznego schronu. W praktyce na potrzeby ochrony mieszkańców mogą być wykorzystywane także istniejące pomieszczenia podziemne, piwnice, garaże oraz wydzielone części budynków użyteczności publicznej.
Zakres ich przygotowania zależy od przewidzianej funkcji ochronnej, stanu technicznego i wymagań prawnych.
Niezależnie od rodzaju obiektu istotne jest bezpieczeństwo osób przebywających wewnątrz. Należy uwzględnić zagrożenie pożarowe, możliwość zadymienia, stan instalacji technicznych, warunki alarmowania oraz potrzeby osób z niepełnosprawnościami.
Wyposażenie miejsca schronienia powinno odpowiadać rzeczywistym warunkom obiektu. W niewielkiej piwnicy szczególne znaczenie może mieć możliwość bezpiecznego transportu osoby po wąskich schodach, natomiast w rozbudowanym ukryciu dodatkowej ochrony mogą wymagać rozdzielnice elektryczne, zasilanie rezerwowe i trasy kablowe.
Schron, ukrycie, MDS czy punkt schronienia?
Polskie przepisy rozróżniają kilka form ochrony ludności. Nie każda piwnica lub pomieszczenie podziemne jest formalnie schronem.
Schrony i ukrycia należą do budowli ochronnych. Schron jest budowlą o konstrukcji zamkniętej i hermetycznej, zapewniającą określone warunki ochronne. Ukrycie nie jest konstrukcją hermetyczną, ale musi spełniać wymagania właściwe dla swojej kategorii odporności.
Miejsca doraźnego schronienia (MDS) mogą być organizowane w istniejących obiektach lub ich częściach, jeżeli spełniają odpowiednie wymagania techniczne, konstrukcyjne i organizacyjne. W praktyce mogą to być również pomieszczenia podziemne czy garaże.
Nowelizacja ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej z 17 kwietnia 2026 r. wprowadziła dodatkowo kategorię punktów schronienia. Są to miejsca przydatne do tymczasowego ukrycia ludzi, zapewniające podstawową funkcję ochronną przed określonymi zagrożeniami. Mogą obejmować między innymi podziemne części istniejących obiektów.
Jakie przepisy regulują bezpieczeństwo pożarowe?
Podstawą prawną jest ustawa z 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej, z późniejszymi zmianami, oraz przepisy wykonawcze.
- Rozporządzenie MSWiA z 4 listopada 2025 r. (Dz.U. 2025 poz. 1548), określające warunki techniczne budowli ochronnych.
- Rozporządzenie MSWiA z 1 lipca 2025 r. (Dz.U. 2025 poz. 933), dotyczące przygotowania obiektów zbiorowej ochrony, eksploatacji budowli ochronnych i ich niezbędnego wyposażenia.
- Rozporządzenie MSWiA z 9 lipca 2025 r. (Dz.U. 2025 poz. 932), określające wymagania dla miejsc doraźnego schronienia.
Przepisy dotyczące budowli ochronnych wymagają między innymi ograniczenia możliwości powstania pożaru, rozprzestrzeniania się ognia i dymu oraz zapewnienia odpowiednich warunków ewakuacji lub ratowania ludzi.
Dla MDS obowiązują odrębne wymagania. § 6 rozporządzenia z 9 lipca 2025 r. określa warunki ograniczenia zagrożenia pożarowego oraz zapewnienia wyjść i dróg umożliwiających ewakuację lub uratowanie ludzi.
Nie należy stosować jednakowych wymagań do wszystkich miejsc ochrony ludności. Wyposażenie specjalistycznego schronu i przygotowanie piwnicy jako punktu schronienia mogą mieć zupełnie inny zakres.
Krzesła ewakuacyjne i nosze. Wyposażenie dla osób o ograniczonej mobilności
Jednym z problemów podczas przygotowywania obiektów ochrony ludności jest zapewnienie dostępu i możliwości przemieszczania osób z niepełnosprawnościami, seniorów oraz osób czasowo niezdolnych do samodzielnego poruszania się.
Problem ten występuje szczególnie w obiektach istniejących, w których pomieszczenia przeznaczone do schronienia znajdują się w piwnicach, a jedyną drogą komunikacji są schody.
Przepis dotyczy budowli ochronnych. Nie ustanawia identycznego obowiązku wyposażenia każdego MDS ani punktu schronienia w krzesła ewakuacyjne.
Nie zmienia to faktu, że w wielu istniejących obiektach sprzęt do transportu osób po schodach może być istotnym elementem przygotowania miejsca ochrony ludności.
Jakie krzesło ewakuacyjne wybrać do piwnicy lub schronu?
Podstawowym kryterium jest kierunek transportu. W przypadku kondygnacji podziemnych należy rozważyć zarówno możliwość sprowadzenia osoby do miejsca schronienia, jak i jej późniejszego transportu na poziom terenu. Nie każde krzesło ewakuacyjne nadaje się do przemieszczania w obu kierunkach.
EVAC+CHAIR 500H MK5
Wzmocnione krzesło ewakuacyjne o dopuszczalnym obciążeniu 227 kg. Umożliwia transport w dół i w górę schodów przy zapewnieniu odpowiedniej obsługi. Może być rozpatrywane w budynkach z kondygnacjami podziemnymi.
EVAC+CHAIR IBEX
Specjalistyczny model przeznaczony do trudniejszych układów komunikacyjnych, w tym schodów wąskich i spiralnych. Umożliwia transport w obu kierunkach przy udziale dwóch operatorów.
EVAC+CHAIR 300H MK5
Krzesło przeznaczone do transportu w dół schodów, o dopuszczalnym obciążeniu 182 kg. Może być odpowiednie dla określonych dróg ewakuacyjnych, ale nie stanowi rozwiązania do transportu osoby w górę.
EVAC+POWER 1000H
Krzesło z napędem elektrycznym umożliwiającym transport w obu kierunkach. Przy doborze do miejsc schronienia konieczne jest uwzględnienie ładowania, dostępności zasilania i obsługi.
Materace ewakuacyjne do transportu osób leżących
Nie każda osoba może korzystać z krzesła ewakuacyjnego. Dotyczy to między innymi użytkowników wymagających transportu w pozycji leżącej.
ResQMat
Materac przeznaczony do przemieszczania osoby leżącej przy udziale przeszkolonych operatorów. Może uzupełniać wyposażenie placówek opiekuńczych, budynków publicznych oraz miejsc schronienia.
W przypadku materacy ewakuacyjnych również należy sprawdzić, czy geometria schodów i dróg komunikacyjnych pozwala na bezpieczne wykonanie transportu.
Liniowa detekcja ciepła Signaline w pomieszczeniach technicznych
W większych obiektach ochrony ludności mogą znajdować się rozdzielnice elektryczne, agregaty prądotwórcze, urządzenia zasilania rezerwowego, trasy kablowe i inne instalacje techniczne.
Ich uszkodzenie może wpłynąć zarówno na bezpieczeństwo pożarowe, jak i na możliwość dalszego użytkowania obiektu.
W takich przestrzeniach można rozważyć zastosowanie liniowej detekcji ciepła Signaline, umożliwiającej wykrywanie określonych stanów temperaturowych wzdłuż kabla sensorycznego.
W odróżnieniu od czujki punktowej element detekcyjny obejmuje wyznaczoną trasę. Może to mieć znaczenie przy zabezpieczaniu długich odcinków instalacji lub obszarów trudno dostępnych.
Wybór kabla i jego temperatury zadziałania musi uwzględniać rzeczywiste warunki pracy urządzeń oraz sposób rozchodzenia się ciepła.
Signaline FT-88-EN
Kabel liniowej detekcji ciepła o nominalnej temperaturze alarmowej 88°C. W połączeniu z LocatorPlus-EN i jednostką końcową FT-EOL-EN tworzy system objęty certyfikacją według EN 54-28:2016.
LocatorPlus-EN
Umożliwia nadzorowanie dwóch niezależnych stref liniowej detekcji ciepła, każdej o długości do 1000 m. Wskazuje odległość do miejsca zadziałania kabla.
Signaline HD+ Controller
Kontroler współpracujący z resetowalnym kablem detekcyjnym Signaline HD+. Umożliwia konfigurację parametrów alarmowych i przedalarmowych, z uwzględnieniem charakterystyki systemu.
Signaline HD+ S
Resetowalny kabel detekcyjny z dodatkowym oplotem ze stali nierdzewnej, zwiększającym ochronę mechaniczną. Przeznaczony do współpracy z kontrolerem Signaline HD+.
Signaline FT-EN a Signaline HD+. Jakie są różnice?
| Parametr | Signaline FT-EN | Signaline HD+ |
|---|---|---|
| Technologia | Nieresetowalna | Resetowalna w określonych warunkach |
| Norma wyrobu | EN 54-28:2016 | EN 54-22 |
| Długość linii | Do 1000 m | Do 500 m |
| Liczba linii na kontroler | 2 | 1 |
| Lokalizacja miejsca alarmu | Tak, z LocatorPlus-EN | Nie |
| Przedalarm | Brak niezależnego progu temperaturowego | Tak, w odpowiedniej konfiguracji |
| Po zadziałaniu | Wymiana aktywowanego fragmentu | Możliwość przywrócenia po kontroli |
Zgodność z normą EN 54 nie jest automatycznie równoznaczna z posiadaniem wszystkich wymaganych krajowych dokumentów dopuszczających.
System sygnalizacji pożarowej w schronie, ukryciu i MDS
System sygnalizacji pożarowej służy do wykrywania zagrożenia, przekazywania informacji o alarmie i realizacji funkcji przewidzianych w scenariuszu pożarowym.
Nie istnieje ogólny wymóg montażu SSP w każdym obiekcie wykorzystywanym do ochrony ludności. Konieczność zastosowania systemu zależy od charakterystyki budynku, jego przeznaczenia oraz właściwych wymagań przeciwpożarowych.
W istniejących budynkach należy uwzględnić również zakres działania już zamontowanego SSP. Przystosowanie pomieszczeń podziemnych do nowych funkcji może wymagać sprawdzenia rozmieszczenia urządzeń detekcyjnych, podziału na strefy i sposobu alarmowania.
Siemens Cerberus PRO
Przykładem adresowalnego systemu sygnalizacji pożarowej jest Siemens Cerberus PRO, obejmujący centrale, czujki, ręczne ostrzegacze pożarowe, sygnalizatory i moduły sterujące.
Zobacz systemSystemy sygnalizacji pożarowej należy projektować z uwzględnieniem odpowiednich norm serii PN-EN 54, scenariusza pożarowego i dokumentów dopuszczających urządzenia do zamierzonego zastosowania.
Oddymianie i ochrona przed zadymieniem
Ochrona przed dymem jest jednym z podstawowych zagadnień bezpieczeństwa pożarowego miejsc schronienia. Należy jednak odróżnić ograniczenie rozprzestrzeniania się dymu od stosowania instalacji oddymiających.
Nie każdy obiekt ochrony ludności wymaga standardowego systemu oddymiania.
W szczególności w schronach hermetycznych rozwiązania wentylacyjne i przeciwpożarowe muszą zachowywać wymaganą funkcję ochronną budowli.
Inaczej może wyglądać sytuacja w budynku, którego podziemna część służy do schronienia, a klatka schodowa stanowi jednocześnie drogę ewakuacyjną dla innych użytkowników obiektu.
Jeżeli projekt przewiduje oddymianie określonych przestrzeni, można zastosować odpowiednio dobrane urządzenia sterujące.
AFG-4024
Centrala przeznaczona do sterowania instalacjami oddymiania i przewietrzania z urządzeniami wykonawczymi 24 V DC. Konfigurację należy dobrać do wymagań konkretnej instalacji.
Alarmowanie osób niesłyszących i słabosłyszących
Przygotowanie miejsc schronienia powinno uwzględniać również dostępność informacji o zagrożeniu.
Sygnalizacja wyłącznie dźwiękowa może być niewystarczająca dla osób z niepełnosprawnością słuchu. W zależności od potrzeb i warunków obiektu można rozpatrywać dodatkowe rozwiązania wizualne, wibracyjne i wspomagające komunikację.
C-TEC AlertBuddy BF325/K1
Przenośne urządzenie wspomagające ostrzeganie o rozpoznanym sygnale alarmowym. Wykorzystuje sygnalizację świetlną, akustyczną oraz poduszkę wibracyjną.
C-TEC PL1/K1
Przenośna pętla indukcyjna przeznaczona do komunikacji indywidualnej z osobami korzystającymi z odpowiednio wyposażonych aparatów słuchowych lub implantów.
Jak przygotować piwnicę lub pomieszczenie podziemne do pełnienia funkcji ochronnej?
Przygotowanie pomieszczenia nie powinno rozpoczynać się od zakupu urządzeń. W pierwszej kolejności należy określić, jaką funkcję ochronną obiekt ma pełnić i jakie wymagania muszą zostać spełnione.
Stan techniczny
Ocena konstrukcji, przegród, możliwości wykorzystania pomieszczeń i wymaganych warunków ochronnych.
Drogi dostępu i ewakuacji
Liczba wyjść, geometria schodów, dostępność dla osób o ograniczonej mobilności i warunki prowadzenia działań ratowniczych.
Zagrożenia pożarowe
Instalacje elektryczne, materiały palne, urządzenia techniczne i istniejące zabezpieczenia przeciwpożarowe.
Alarmowanie i oświetlenie
Sposób przekazywania informacji, dostępność zasilania podstawowego i rezerwowego oraz oświetlenia awaryjnego.
Wyposażenie transportowe
Potrzeby osób wymagających pomocy, dobór krzeseł i noszy oraz przygotowanie operatorów.
Eksploatacja
Przechowywanie wyposażenia, kontrola stanu technicznego, konserwacja i utrzymanie gotowości do użycia.
W przypadku zwykłej piwnicy może się okazać, że największym problemem nie jest brak rozbudowanego systemu przeciwpożarowego, lecz utrudniony dostęp, nieodpowiednie drogi komunikacyjne, niewystarczające oświetlenie lub brak możliwości transportu osoby na wózku.
W innym obiekcie podstawowym zagadnieniem może być zabezpieczenie pomieszczeń technicznych i niezawodność systemów zasilania rezerwowego.
Najczęściej zadawane pytania
Czy zwykła piwnica może być miejscem schronienia?
Może zostać rozpatrzona jako miejsce zapewniające określoną funkcję ochronną, jeżeli spełnia odpowiednie warunki. Samo położenie poniżej poziomu terenu nie oznacza jednak, że pomieszczenie jest schronem, ukryciem lub formalnie przygotowanym MDS.
Czy krzesła ewakuacyjne są obowiązkowe w każdym miejscu schronienia?
Nie. Rozporządzenie z 1 lipca 2025 r. wskazuje krzesła ewakuacyjne wśród wyposażenia budowli ochronnych służącego osobom z niepełnosprawnościami i ograniczoną mobilnością. Nie oznacza to identycznego obowiązku dla wszystkich MDS i punktów schronienia.
Jakie krzesło ewakuacyjne nadaje się do piwnicy?
Dobór zależy przede wszystkim od kierunku transportu i geometrii schodów. Jeżeli wymagane jest przemieszczanie osoby w górę, konieczny jest model umożliwiający taki transport. Przed zakupem należy sprawdzić warunki użytkowania i liczbę operatorów.
Czy liniowa detekcja ciepła jest wymagana w schronach?
Nie ma ogólnego obowiązku stosowania kabli liniowej detekcji ciepła w każdym schronie. System może być rozpatrywany jako element ochrony wybranych instalacji technicznych, jeżeli uzasadniają to zagrożenia i wymagania projektu.
Czy każdy obiekt ochrony ludności musi mieć system oddymiania?
Nie. Wymagania dotyczące oddymiania i ochrony przed zadymieniem zależą od przeznaczenia, konstrukcji oraz właściwych przepisów przeciwpożarowych. W schronach konieczne jest dodatkowo zachowanie wymaganej funkcji ochronnej i szczelności.
Czy wyposażenie MDS powinno być takie samo jak wyposażenie schronu?
Nie. Schrony, ukrycia, miejsca doraźnego schronienia i punkty schronienia stanowią odrębne kategorie. Zakres wymaganych rozwiązań należy ustalać zgodnie z przepisami właściwymi dla danego miejsca.
Zabezpieczenia przeciwpożarowe i wyposażenie ewakuacyjne z FUMARO
Przygotowanie miejsca schronienia wymaga połączenia rozwiązań konstrukcyjnych, organizacyjnych i technicznych. Istotne jest zarówno bezpieczeństwo pożarowe, jak i zapewnienie możliwości korzystania z obiektu osobom o różnych potrzebach.
FUMARO wspiera dobór krzeseł ewakuacyjnych EVAC+CHAIR, wyposażenia transportowego, systemów liniowej detekcji ciepła Signaline, urządzeń sygnalizacji pożarowej i rozwiązań oddymiających.
Zakres wyposażenia dobierany jest z uwzględnieniem przeznaczenia obiektu, warunków technicznych oraz wymagań dotyczących urządzeń przeciwpożarowych.
Materiał ma charakter informacyjny i techniczny. Zakres zabezpieczeń i wyposażenia należy określić na podstawie przepisów oraz dokumentacji właściwej dla konkretnego obiektu.
