SSP w obiekcie, w którym system nie jest formalnie wymagany

W praktyce brak formalnego obowiązku oznacza, że dany obiekt nie wchodzi do katalogu przypadków wskazanych w § 28 rozporządzenia w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów. Przepisy wskazują tam konkretne typy budynków i progi, po których przekroczeniu system sygnalizacji pożarowej staje się wymagany.

Jeżeli obiekt nie spełnia tych kryteriów, nie oznacza to jeszcze, że zastosowanie SSP byłoby niecelowe. Oznacza tylko brak bezwzględnego nakazu z tego konkretnego przepisu.

Ustawa o ochronie przeciwpożarowej nadal nakłada na właściciela, zarządcę lub użytkownika obowiązek zapewnienia ochrony przeciwpożarowej, przestrzegania wymagań techniczno-budowlanych, wyposażenia obiektu w wymagane urządzenia przeciwpożarowe oraz zapewnienia ich przeglądów, konserwacji i napraw.

To najczęstszy błąd interpretacyjny. Jeżeli w obiekcie montowany jest SSP, to nie staje się on instalacją prowizoryczną ani zwykłą automatyką budynkową. Rozporządzenie definiuje urządzenia przeciwpożarowe szeroko i obejmuje w tej grupie elementy systemu sygnalizacji pożarowej.

To ma praktyczne konsekwencje. Urządzenia przeciwpożarowe w obiekcie powinny być wykonane zgodnie z projektem uzgodnionym przez rzeczoznawcę do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych, a warunkiem dopuszczenia ich do użytkowania jest przeprowadzenie prób i badań potwierdzających prawidłowość działania.

Dalsza eksploatacja również nie jest dowolna. Przeglądy i czynności konserwacyjne muszą być prowadzone zgodnie z Polskimi Normami, dokumentacją techniczno-ruchową i instrukcjami producenta, nie rzadziej niż raz w roku.

Dobrowolny SSP ma uzasadnienie wtedy, gdy inwestor chce skrócić czas wykrycia pożaru, uporządkować alarmowanie, uruchamiać inne urządzenia bezpieczeństwa albo ograniczyć skutki zdarzenia dla ludzi, procesu lub mienia.

PKN-CEN/TS 54-14:2020-09 wskazuje, że instalacje automatycznego wykrywania pożaru i sygnalizacji pożarowej odnoszą się do ochrony życia i/lub ochrony mienia. To ważne, bo pokazuje, że prawidłowo zaprojektowany SSP nie jest rozwiązaniem zarezerwowanym wyłącznie dla obiektów objętych obowiązkiem ustawowym.

W obiektach z dobrowolnym SSP najszybciej wychodzi na jaw brak logiki projektowej. Rozporządzenie z 5 sierpnia 2023 r. w sprawie uzgadniania projektów wskazuje, że przy uzgodnieniu przewidującym SSP opracowuje się scenariusz pożarowy.

Uzgodnienie projektu technicznego może być równoznaczne z uzgodnieniem projektu urządzenia przeciwpożarowego tylko wtedy, gdy projekt zawiera m.in. budowę, zakres i cel stosowania, parametry techniczno-użytkowe, sposób działania w warunkach normalnych i pożarowych, powiązania z innymi instalacjami oraz warunki przeglądów i konserwacji.

Nie. Sam fakt dobrowolnego zastosowania SSP nie tworzy automatycznie obowiązku połączenia systemu z PSP. Ustawa o ochronie przeciwpożarowej wiąże ten obowiązek z obiektami objętymi obligatoryjnym stosowaniem systemów sygnalizacji pożarowej, a § 31 rozporządzenia odsyła wprost do art. 5 ustawy.

To istotna granica, bo w praktyce pojęcia SSP i monitoring pożarowy bywają błędnie utożsamiane. Brak obowiązku monitoringu pożarowego nie oznacza jednak, że system może być wykonany dowolnie.

Jeżeli SSP ma wspierać bezpieczeństwo pożarowe obiektu, powinien działać zgodnie z projektem, scenariuszem i założoną funkcją.

Rozporządzenie zmieniające z 21 listopada 2024 r. wprowadziło obowiązek stosowania autonomicznych czujek dymu w określonych przypadkach, m.in. w lokalach mieszkalnych oraz pomieszczeniach lub jednostkach mieszkalnych, w których są świadczone usługi hotelarskie. Jednocześnie przepisy wskazują, że obowiązek ten nie dotyczy pomieszczeń lub lokali chronionych przez SSP albo stałe samoczynne urządzenie gaśnicze.

Trzeba jednak zachować precyzję. Autonomiczna czujka dymu nie jest SSP. PKN-CEN/TS 54-14:2020-09 wprost wskazuje, że czujki dymu zgodne z EN 14604 nie stanowią instalacji wykrywania pożaru i sygnalizacji pożarowej.

W obrocie branżowym słowo „odbiór” bywa używane zbyt szeroko. Sama instalacja dobrowolnego SSP w istniejącym obiekcie nie tworzy automatycznie nowej, odrębnej procedury administracyjnej odbioru przez PSP. Zakres formalnych czynności zależy od charakteru inwestycji i tego, czy projekt wymagał uzgodnienia pod względem ochrony przeciwpożarowej.

Z praktyki czynności kontrolno-rozpoznawczych wynika jednak, że PSP bada zgodność wykonania obiektu z wymaganiami ochrony przeciwpożarowej, kompletność dokumentów, poprawność prób i badań oraz rzeczywiste działanie systemów mających wpływ na bezpieczeństwo.

Najpierw należy ustalić funkcję systemu, potem dobrać zakres ochrony, następnie opisać to w projekcie i scenariuszu, a dopiero później montować urządzenia.

Nie wolno też pomijać eksploatacji po uruchomieniu. Rozporządzenie wymaga utrzymania urządzeń przeciwpożarowych w pełnej sprawności technicznej i funkcjonalnej, a ich przeglądy i konserwacje mają być wykonywane zgodnie z normami, dokumentacją i instrukcjami producenta, nie rzadziej niż raz w roku.

SSP w obiekcie, w którym system nie jest formalnie wymagany, może być rozwiązaniem w pełni racjonalnym i zgodnym z prawem. Warunek jest jeden: nie wolno traktować go jako instalacji uproszczonej tylko dlatego, że nie wynika wprost z § 28 rozporządzenia.

Po zamontowaniu staje się on elementem ochrony przeciwpożarowej obiektu i musi być zaprojektowany, uruchomiony, udokumentowany i utrzymywany z dyscypliną techniczną odpowiadającą urządzeniu przeciwpożarowemu.

Najwięcej problemów przy odbiorach PSP i późniejszych kontrolach nie wynika z samego faktu dobrowolnego zastosowania SSP, lecz z braku spójności między projektem, scenariuszem, dokumentacją, próbami i realnym sposobem użytkowania obiektu.