Czy każda klatka schodowa musi mieć oddymianie?

Czy każda klatka schodowa musi mieć oddymianie albo system zapobiegania zadymieniu?

Nie. Nie ma w polskich przepisach zasady, że każda klatka schodowa w każdym budynku musi mieć oddymianie albo system zapobiegania zadymieniu. Obowiązek zależy od rodzaju strefy pożarowej, wysokości budynku i roli tej klatki w ewakuacji.

Najpierw trzeba ustalić, czy dana klatka w ogóle wymaga zabezpieczenia. Dopiero później dobiera się rozwiązanie techniczne.

Skąd bierze się najwięcej błędów?

Najczęstszy błąd polega na tym, że od razu pyta się o urządzenie, zwykle o klapę dymową. To za wcześnie. Najpierw trzeba ustalić, czy w danym budynku i dla tej konkretnej klatki w ogóle istnieje obowiązek zabezpieczenia przed dymem.

W praktyce kolejność powinna być prosta: najpierw kwalifikacja budynku i klatki schodowej, potem określenie celu ochrony, a dopiero na końcu dobór urządzeń.

Przepisy i doprecyzowanie: z prawnego punktu widzenia najpierw ocenia się obowiązek wynikający z warunków technicznych. Dopiero po tej kwalifikacji można sięgać do normy PN-B-02877-4:2025-07 lub do wytycznych CNBOP-PIB. Te dokumenty pomagają projektować i oceniać rozwiązania techniczne, ale same nie tworzą powszechnego obowiązku prawnego wykonania oddymiania klatki schodowej.

Kiedy odpowiedź brzmi: tak, klatka musi być zabezpieczona?

Klatka schodowa musi być zabezpieczona wtedy, gdy przepisy wprost tego wymagają. Dotyczy to klatek schodowych przeznaczonych do ewakuacji ze strefy ZL II w budynku niskim, ze stref ZL I, ZL II, ZL III albo ZL V w budynku średniowysokim oraz ze stref PM o gęstości obciążenia ogniowego powyżej 500 MJ/m² albo zawierających pomieszczenie zagrożone wybuchem w budynku niskim lub średniowysokim.

W takich przypadkach klatka schodowa ma być obudowana, zamykana drzwiami dymoszczelnymi i wyposażona w urządzenia zapobiegające zadymieniu albo urządzenia służące do usuwania dymu. System ma uruchamiać się samoczynnie za pomocą systemu wykrywania dymu.

Przepisy i doprecyzowanie: wynika to wprost z § 245 WT. W tych przypadkach nie dyskutuje się o tym, czy klatka wymaga zabezpieczenia. Dyskusja dotyczy dopiero tego, jakie rozwiązanie będzie właściwe oraz jak poprawnie zaprojektować cały układ.

Kiedy obowiązek może pojawić się mniej oczywiście?

Obowiązek może pojawić się także wtedy, gdy budynek nie wpada od razu w oczywisty katalog z § 245. Dzieje się tak szczególnie przy liczeniu dojść ewakuacyjnych.

Jeżeli projekt traktuje wyjście do obudowanej klatki schodowej jako równorzędne wyjściu do innej strefy pożarowej, to taka klatka musi spełniać określone wymagania przeciwpożarowe.

Przepisy i doprecyzowanie: wynika to z § 256 ust. 2 WT. Za równorzędne wyjściu do innej strefy pożarowej uważa się wyjście do obudowanej klatki schodowej, zamykanej drzwiami o klasie co najmniej EI 30, wyposażonej w urządzenia zapobiegające zadymieniu albo służące do usuwania dymu.

Budynki wysokie i wysokościowe

W budynkach wysokich i wysokościowych wymagania są ostrzejsze. Tam często nie chodzi już tylko o samo usunięcie dymu, ale o utrzymanie drogi ewakuacyjnej w stanie przydatnym do ewakuacji i działań ratowniczych.

Podstawa: § 246 WT określa wymagania dla klatek schodowych i przedsionków przeciwpożarowych w budynkach wysokich i wysokościowych.

Budynki ZL IV

Budynki mieszkalne nie są automatycznie wyłączone z tego tematu. W części takich obiektów zabezpieczenie klatki również będzie wymagane.

Podstawa: znaczenie mają między innymi § 246 ust. 5 oraz § 256 ust. 2 WT, zwłaszcza przy sposobie prowadzenia ewakuacji.

Oddymianie i zapobieganie zadymieniu to nie jest to samo

Oddymianie ma odprowadzić dym. Zapobieganie zadymieniu ma utrzymać drogę ewakuacyjną możliwie długo wolną od dymu. W języku potocznym oba pojęcia często są używane zamiennie, ale w projekcie i przy odbiorze nie powinno się ich mieszać.

Przepisy i doprecyzowanie: WT posługują się zarówno pojęciem urządzeń zapobiegających zadymieniu, jak i urządzeń służących do usuwania dymu. Rozporządzenie MSWiA z 5 sierpnia 2023 r. definiuje urządzenia oddymiające jako urządzenia i instalacje służące do usuwania dymu i ciepła.

Co wnosi norma PN-B-02877-4:2025-07?

Norma PN-B-02877-4:2025-07 nie odpowiada na pytanie, czy system jest obowiązkowy. O tym rozstrzygają przepisy prawa, przede wszystkim warunki techniczne. Norma odpowiada na inne pytanie: jak projektować system grawitacyjnego odprowadzania dymu i ciepła tam, gdzie takie rozwiązanie zostało przyjęte.

Przepisy i doprecyzowanie: PN-B-02877-4:2025-07 jest aktualną Polską Normą dotyczącą systemów do grawitacyjnego odprowadzania dymu i ciepła. Zastąpiła wcześniejsze wydanie PN-B-02877-4:2001. Nie jest jednak samodzielnym źródłem powszechnego obowiązku prawnego.

Budynki niskie i średniowysokie

Jeżeli dla ewakuacyjnej klatki schodowej przyjęto grawitacyjne odprowadzanie dymu i ciepła według PN-B-02877-4:2025-07, norma przewiduje tam wyłącznie klapy dymowe.

Powierzchnia czynna oddymiania powinna wynosić co najmniej 5% największej powierzchni rzutu poziomego podłogi klatki, jednak nie mniej niż 1,0 m².

Budynki wysokie

Dla ewakuacyjnej klatki schodowej w budynku wysokim norma dopuszcza klapy dymowe albo ścienne urządzenia do grawitacyjnego odprowadzania dymu i ciepła.

Powierzchnia czynna oddymiania powinna wynosić co najmniej 7,5%, jednak nie mniej niż 1,5 m². Powietrze kompensacyjne należy dostarczać mechanicznie.

Dlaczego sama klapa dymowa często nie wystarcza?

Sama obecność klapy na szczycie klatki schodowej nie gwarantuje skutecznego działania systemu. O efekcie końcowym decydują także geometria klatki, napływ powietrza, wpływ wiatru, warunki termiczne, sposób napływu dymu i logika sterowania.

Przepisy i doprecyzowanie: wytyczne CNBOP-PIB W-0003:2016 wskazują, że skuteczność oddymiania klatki schodowej zależy od wielu czynników, w tym od rozwoju pożaru, ciągu termicznego, oddziaływania wiatru i układu przestrzennego.

Kiedy potrzebna jest analiza skuteczności?

Jeżeli klatka schodowa ma nietypowy układ, duże przestrzenie przyległe, otwarte korytarze albo rozwiązania odbiegające od schematów podstawowych, sam katalog urządzeń może nie wystarczyć.

W takich sytuacjach trzeba sprawdzić, czy system rzeczywiście będzie działał w konkretnej architekturze budynku. Przy układach nietypowych potrzebna może być pogłębiona analiza, na przykład CFD.

Przepisy i doprecyzowanie: wytyczne CNBOP-PIB opisują analizę CFD jako narzędzie do oceny skuteczności systemu oddymiania klatki schodowej. To nie jest wymóg ustawowy dla każdego przypadku, ale ważna zasada wiedzy technicznej przy złożonych układach.

Co najczęściej interesuje PSP przy uzgadnianiu i odbiorze?

Najważniejsza jest spójność całego rozwiązania. Trzeba wykazać, że klatka schodowa została prawidłowo zakwalifikowana, że dobrano właściwy typ systemu i że sposób jego działania jest opisany w sposób logiczny i kompletny.

Znaczenie ma to, czy urządzenia działają zgodnie ze scenariuszem pożarowym, czy są prawidłowo uruchamiane, czy współpracują z innymi instalacjami i czy dokumentacja pozwala zrozumieć zachowanie budynku w czasie pożaru.

Przepisy i doprecyzowanie: rozporządzenie MSWiA z 5 sierpnia 2023 r. definiuje scenariusz pożarowy jako opis sekwencji możliwych zdarzeń w czasie pożaru, z uwzględnieniem sposobu funkcjonowania urządzeń przeciwpożarowych, ich współdziałania oraz rozwiązań organizacyjnych.

Najczęściej popełniane błędy

Założenie, że każda klatka schodowa automatycznie wymaga oddymiania.
Założenie, że budynki ZL IV są poza tym zagadnieniem.
Mylenie oddymiania z zapobieganiem zadymieniu.
Projektowanie samej klapy bez prawidłowego napowietrzania.
Liczenie powierzchni geometrycznej zamiast czynnej.
Utożsamianie wymagań normy z obowiązkiem ustawowym.
Brak spójnego scenariusza pożarowego.

Jak uniknąć problemów przed odbiorem PSP?

Najpierw trzeba ustalić, czy dana klatka schodowa wymaga zabezpieczenia. Następnie trzeba określić, czy wymagane jest oddymianie, czy zapobieganie zadymieniu. Dopiero później dobiera się urządzenia, sterowanie, napowietrzanie i ewentualne analizy potwierdzające skuteczność.

Jakie urządzenia mogą pojawić się w takim systemie?

W systemach oddymiania i zabezpieczenia przed zadymieniem klatek schodowych mogą występować między innymi klapy dymowe, okna oddymiające, centrale sterujące, przyciski oddymiania, czujki dymu, napędy, zasilacze, elementy napowietrzania oraz urządzenia sterujące pracą wentylatorów lub innych instalacji współpracujących.

Nie każde urządzenie pasuje jednak do każdego przypadku. Dobór zależy od tego, czy projekt przewiduje oddymianie grawitacyjne, oddymianie mechaniczne, zapobieganie zadymieniu czy inny układ wynikający z projektu ochrony przeciwpożarowej.

Wniosek

Nie każda klatka schodowa musi mieć oddymianie albo system zapobiegania zadymieniu. Najpierw trzeba ustalić, czy przepisy obejmują konkretną klatkę schodową i jaki cel ochrony ma ona realizować. Dopiero potem dobiera się rozwiązanie techniczne.

W praktyce największym problemem nie jest brak pojedynczego urządzenia, ale błędne ustalenie, czego w danym budynku naprawdę wymagają przepisy.

Przepisy i wytyczne wykorzystane w tekście

Warunki techniczne, § 245
Określają, kiedy klatka schodowa przeznaczona do ewakuacji musi być obudowana, zamykana drzwiami dymoszczelnymi i wyposażona w urządzenia zapobiegające zadymieniu albo służące do usuwania dymu.

Warunki techniczne, § 246
Dotyczą budynków wysokich i wysokościowych. Regulują między innymi wymagania dla klatek schodowych, przedsionków przeciwpożarowych oraz urządzeń zapobiegających zadymieniu.

Warunki techniczne, § 256 ust. 2, 4 i 5
Mają duże znaczenie przy liczeniu dojść ewakuacyjnych i przy traktowaniu wyjścia do obudowanej klatki schodowej jako równorzędnego wyjściu do innej strefy pożarowej.

Rozporządzenie MSWiA z 5 sierpnia 2023 r.
Definiuje między innymi urządzenia oddymiające oraz scenariusz pożarowy. Jest ważne dla oceny kompletności dokumentacji przeciwpożarowej.

Ustawa o normalizacji i stanowisko PKN
Wskazują, że stosowanie Polskich Norm jest co do zasady dobrowolne. Dlatego normy należy odróżniać od przepisów powszechnie obowiązującego prawa.

PN-B-02877-4:2025-07
Aktualna Polska Norma dotycząca zasad projektowania systemów do grawitacyjnego odprowadzania dymu i ciepła. Zastąpiła PN-B-02877-4:2001.

PN-B-02877-4:2025-07, rozdział 4.3
Dotyczy ewakuacyjnych klatek schodowych w budynkach niskich i średniowysokich. Wskazuje między innymi minimalną powierzchnię czynną oddymiania 5%, nie mniej niż 1,0 m².

PN-B-02877-4:2025-07, rozdział 4.4
Dotyczy ewakuacyjnych klatek schodowych w budynkach wysokich. Wskazuje między innymi minimalną powierzchnię czynną 7,5%, nie mniej niż 1,5 m², oraz mechaniczne dostarczanie powietrza kompensacyjnego.

PN-B-02877-4:2025-07, rozdział 6
Dotyczy uruchomień, testów odbiorczych, badań okresowych i napraw systemów.

Normy z rodziny PN-EN 12101
Dotyczą systemów kontroli rozprzestrzeniania dymu i ciepła oraz wybranych urządzeń stosowanych w takich systemach.

Wytyczne CNBOP-PIB W-0003:2016, wydanie 2 z maja 2019
Dokument techniczny pomocniczy dotyczący systemów oddymiania klatek schodowych. Nie zastępuje warunków technicznych, ale pomaga ocenić skuteczność rozwiązań.