Przeciwpożarowy wyłącznik prądu PWP 

Kiedy przeciwpożarowy wyłącznik prądu jest wymagany?

PWP należy stosować w strefach pożarowych o kubaturze przekraczającej 1000 m³ oraz w strefach zawierających przestrzenie zagrożone wybuchem. Istotne jest tu pojęcie strefy pożarowej, a nie wyłącznie całego budynku. W obiektach podzielonych na kilka stref pożarowych obowiązek zastosowania PWP należy analizować dla właściwej strefy, zgodnie z projektem budowlanym, projektem technicznym i scenariuszem pożarowym, jeżeli został opracowany.

Nie należy przyjmować automatycznie, że mały budynek nie wymaga PWP albo że duży obiekt zawsze wymaga jednego wspólnego wyłącznika dla całości. O prawidłowym rozwiązaniu decyduje podział pożarowy, układ zasilania, przeznaczenie obiektu, obecność stref zagrożonych wybuchem oraz instalacje, które muszą pozostać czynne podczas pożaru.

PWP a zwykły rozłącznik – podstawowa różnica

Zwykły rozłącznik lub wyłącznik główny jest aparatem elektrycznym służącym do rozłączania obwodu. Może być elementem PWP, ale sam z siebie nie jest przeciwpożarowym wyłącznikiem prądu. PWP musi realizować określoną funkcję pożarową: przyjęcie sygnału uruchomienia, mechaniczne odłączenie zasilania oraz jednoznaczne potwierdzenie zadziałania.

Dlatego nie wystarczy zamontować aparatu rozłączającego w rozdzielnicy i opisać go jako PWP. Prawidłowy PWP powinien być wyrobem budowlanym wprowadzonym do obrotu zgodnie z wymaganiami krajowymi, mieć dokumenty potwierdzające właściwości użytkowe oraz być wykonany jako zestaw urządzeń przewidziany do zastosowania w obiektach budowlanych.

Różnica jest szczególnie ważna przy odbiorach PSP. Straż pożarna nie ocenia wyłącznie tego, czy można wyłączyć zasilanie. Ocenie podlega również funkcja, dostępność, oznakowanie, potwierdzenie zadziałania, zgodność z projektem oraz dokumenty potwierdzające dopuszczenie zastosowanego rozwiązania.

Z czego składa się prawidłowy PWP?

Prawidłowy układ PWP obejmuje trzy podstawowe funkcje: uruchomienie, wykonanie odłączenia oraz sygnalizację. W praktyce odpowiadają im urządzenie uruchamiające, urządzenie wykonawcze i urządzenie sygnalizujące.

Dla PSP istotne jest jednoznaczne wskazanie, że zasilanie w zakresie objętym PWP zostało odłączone.

Schemat funkcjonalny PWP – jak to działa?

Najprostszy schemat funkcjonalny można opisać następująco:

Po użyciu urządzenia uruchamiającego sygnał trafia do urządzenia wykonawczego. Urządzenie wykonawcze rozłącza zasilanie w obwodach objętych PWP. Następnie, na podstawie stanu aparatu wykonawczego, uruchamia się sygnalizacja potwierdzająca zadziałanie.

W bardziej rozbudowanych obiektach układ może obejmować kilka urządzeń uruchamiających, kilka urządzeń sygnalizujących, dodatkowe styki informacyjne, kontrolę ciągłości przewodów, sygnalizację uszkodzenia, powiązanie z systemem BMS albo przekazanie informacji do systemu sygnalizacji pożarowej. Takie funkcje muszą jednak wynikać z projektu i dokumentacji technicznej urządzenia, a nie z domysłów wykonawcy.

Jak dobrać przeciwpożarowy wyłącznik prądu?

Dobór PWP zaczyna się od danych projektowych. Sam prąd znamionowy nie wystarcza. Do prawidłowego doboru potrzebne są co najmniej: układ sieci, napięcie, prąd znamionowy, spodziewane prądy zwarciowe, liczba rozłączanych torów, lokalizacja urządzenia, sposób prowadzenia przewodów, wymagany stopień ochrony obudowy, napięcie obwodów sterowania, liczba urządzeń uruchamiających i sygnalizujących oraz informacja o obwodach, które mają pozostać zasilone podczas pożaru.

Bardzo ważna jest liczba rozłączanych torów. Nie należy automatycznie przyjmować, że każdy PWP ma być wykonany jako 3P albo 4P. Decyduje układ sieci i projekt ochrony przeciwporażeniowej. Przewodu ochronnego PE oraz przewodu PEN nie rozłącza się. Rozłączanie przewodu neutralnego N musi wynikać z przyjętego rozwiązania projektowego i zastosowanego układu sieci.

Trzeba też ustalić, czy urządzeniem wykonawczym ma być rozłącznik, czy wyłącznik. Rozłącznik realizuje funkcję rozłączenia, natomiast wyłącznik może wymagać dodatkowej analizy koordynacji z zabezpieczeniami i selektywności. Aparaty stosowane wewnątrz zestawu dobiera się z uwzględnieniem odpowiednich norm dla aparatury niskonapięciowej, w tym PN-EN 60947-2 dla wyłączników oraz PN-EN 60947-3 dla rozłączników. Zgodność samego aparatu z normą nie zastępuje jednak dokumentów dla całego zestawu PWP.

Certyfikat CNBOP i dokumenty – co jest potrzebne przy odbiorze?

PWP jest traktowany jako wyrób budowlany i stałe urządzenie przeciwpożarowe. Dlatego przy odbiorze nie wystarcza karta katalogowa, deklaracja zgodności pojedynczego aparatu ani informacja, że zastosowany rozłącznik spełnia normę PN-EN. Wymagane są dokumenty odnoszące się do całego zestawu PWP jako wyrobu przeznaczonego do zastosowania w obiekcie budowlanym.

W dokumentacji odbiorowej powinny znaleźć się w szczególności: krajowa ocena techniczna lub inny właściwy dokument odniesienia, krajowy certyfikat stałości właściwości użytkowych, krajowa deklaracja właściwości użytkowych, oznakowanie wyrobu znakiem budowlanym, dokumentacja techniczno-ruchowa, schemat podłączenia, protokół montażu i uruchomienia oraz dokumenty potwierdzające kwalifikacje osób wykonujących prace przy instalacji elektrycznej.

Dla PSP istotna jest spójność dokumentów. Typ urządzenia na tabliczce znamionowej, w deklaracji, certyfikacie, projekcie i protokole powinien być zgodny. Rozbieżności w nazwie, typie, numerze dokumentu, wersji wykonania lub parametrach są częstą przyczyną pytań na odbiorze.

Lokalizacja i oznakowanie PWP

PWP powinien być umieszczony w pobliżu głównego wejścia do obiektu lub złącza i odpowiednio oznakowany. W praktyce trzeba rozróżnić miejsce dostępne dla straży pożarnej od miejsca montażu urządzenia wykonawczego. Urządzenie wykonawcze może znajdować się przy złączu, w pomieszczeniu technicznym albo w rozdzielni, jeżeli projekt i dokumentacja urządzenia to przewidują. Punkt uruchomienia i sygnalizacji musi jednak być czytelny, dostępny i jednoznaczny dla ekip ratowniczych.

Częstym błędem jest montaż przycisku PWP w miejscu przypadkowym: za drzwiami, w pomieszczeniu zamykanym, bez oznakowania albo bez informacji, gdzie znajduje się urządzenie wykonawcze. Jeżeli element uruchamiający nie znajduje się bezpośrednio przy urządzeniu wykonawczym, przy przycisku i sygnalizacji powinna być dostępna informacja umożliwiająca szybkie zlokalizowanie fizycznego aparatu odłączającego.

Oznakowanie powinno być trwałe, czytelne i zgodne z przyjętym systemem znaków bezpieczeństwa. Opisy wykonane markerem, tymczasowe naklejki lub niejednoznaczne skróty mogą zostać zakwestionowane, zwłaszcza gdy obiekt jest rozbudowany albo ma kilka wejść i kilka stref pożarowych.

Najczęstsze błędy przy PWP

• Zamówienie zwykłego rozłącznika i opisanie go jako PWP. Taki element może odłączyć zasilanie, ale nie musi spełniać wymagań dla przeciwpożarowego wyłącznika prądu jako zestawu urządzeń.
• Brak urządzenia sygnalizującego albo sygnalizacja podłączona w sposób, który nie potwierdza rzeczywistego rozłączenia.
• Nieprawidłowa lokalizacja przycisku PWP. Urządzenie uruchamiające powinno być łatwo dostępne i czytelnie oznakowane.
• Brak analizy obwodów, które muszą działać w czasie pożaru. Odcięcie zasilania urządzeniom przeciwpożarowym może doprowadzić do niespójności całego scenariusza pożarowego.
• Pominięcie źródeł rezerwowych i lokalnych. Agregat, UPS, PV lub magazyn energii mogą zmienić sposób działania instalacji po zadziałaniu PWP.
• Zamówienie PWP bez pełnych danych technicznych. Brak informacji o prądzie zwarciowym, układzie sieci, liczbie torów, lokalizacji, napięciu sterowania lub wymaganej sygnalizacji może skutkować urządzeniem niedopasowanym do obiektu.
• Brak protokołu uruchomienia i próby funkcjonalnej. PWP musi zostać sprawdzony po montażu, a wynik powinien być udokumentowany.

Co szczególnie sprawdza PSP przy odbiorze PWP?

Podczas odbioru najczęściej weryfikowana jest zgodność z projektem, lokalizacja urządzenia uruchamiającego, dostępność, oznakowanie, dokumenty wyrobu, schemat podłączenia, protokół uruchomienia oraz rzeczywiste działanie układu.

Próba funkcjonalna powinna potwierdzić, że po użyciu PWP następuje mechaniczne odłączenie zasilania objętych obwodów oraz uruchomienie sygnalizacji potwierdzającej zadziałanie. Należy też sprawdzić, czy nie następuje samoczynne załączenie niepożądanego źródła rezerwowego oraz czy obwody przeznaczone do pracy w czasie pożaru zachowują wymaganą funkcję.

Warto przygotować dokumentację w jednym komplecie: projekt, schematy, dokumenty dopuszczające wyrób, DTR, protokół montażu i uruchomienia, pomiary oraz dokumenty kwalifikacyjne wykonawcy. Brak jednego z tych elementów nie zawsze oznacza wadę techniczną, ale bardzo często wydłuża odbiór i generuje dodatkowe pytania.

Jak uniknąć problemów przy zamawianiu PWP?

Przed zamówieniem PWP należy zebrać dane, które pozwolą dobrać urządzenie do konkretnego obiektu. Minimalny zestaw informacji powinien obejmować: prąd znamionowy, napięcie, układ sieci, spodziewany prąd zwarciowy, liczbę rozłączanych torów, miejsce montażu, wymagany stopień ochrony obudowy, napięcie sterowania, liczbę przycisków, liczbę sygnalizatorów, obwody pozostające pod napięciem w czasie pożaru oraz informację o dodatkowych źródłach energii.

Najbezpieczniej dobierać PWP na podstawie projektu elektrycznego i uzgodnień przeciwpożarowych, a nie wyłącznie na podstawie zdjęcia rozdzielnicy lub szacunkowej mocy obiektu. W obiektach z kilkoma strefami pożarowymi, UPS, agregatem, PV lub rozbudowanymi systemami przeciwpożarowymi konieczna jest analiza funkcjonalna, ponieważ błędny dobór PWP może ujawnić się dopiero na odbiorze.